Wat is een RI&E bij werken op hoogte en wie stelt die op?

Ronny van Baal ·

Een RI&E bij werken op hoogte is verplicht voor iedere werkgever die werknemers laat werken op plaatsen waar valgevaar bestaat. De verplichting vloeit voort uit de Arbowet en geldt ongeacht de omvang van het bedrijf of de duur van de werkzaamheden. De onderstaande vragen gaan dieper in op wie precies verantwoordelijk is, wat er in de RI&E moet staan en hoe de toegangsmethode de risicoanalyse beïnvloedt.

Wie is verplicht een RI&E op te stellen bij werken op hoogte?

Iedere werkgever in Nederland is wettelijk verplicht een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op te stellen zodra hij personeel in dienst heeft. Bij werken op hoogte geldt dit zonder uitzondering: de Arbowet schrijft voor dat valrisico's systematisch in kaart worden gebracht, ongeacht of het gaat om incidenteel onderhoud of structurele werkzaamheden op hoogte.

De verplichting rust op de werkgever, maar de daadwerkelijke opstelling van de RI&E wordt in de praktijk vaak gedaan door een preventiemedewerker, een gecertificeerde arbodienst of een kerndeskundige zoals een hoger veiligheidskundige. Bij grotere organisaties of complexere projecten is inschakeling van een externe deskundige verplicht wanneer de interne kennis onvoldoende is om de risico's volledig en betrouwbaar te beoordelen.

Opdrachtgevers die werk uitbesteden aan aannemers dragen ook een verantwoordelijkheid. Zij zijn op grond van de Arbowet verplicht te zorgen dat aannemers beschikken over een actuele RI&E die aansluit op de specifieke risico's van de werklocatie. Dit betekent dat een aannemer die op het terrein van een opdrachtgever op hoogte werkt, zijn eigen RI&E moet hebben die mede is afgestemd op de situatie ter plaatse. In de petrochemische industrie is dit afstemmen van RI&E en taakrisico-analyses tussen opdrachtgever en aannemer standaardpraktijk.

Welke risico's moet een RI&E bij werken op hoogte in kaart brengen?

Werkzaamheden op hoogte? Wij regelen het veilig.
Neem vrijblijvend contact op met ons team van IRATA-gecertificeerde specialisten.

Een RI&E voor werken op hoogte moet alle relevante valrisico's en aanverwante gevaren systematisch identificeren en beoordelen. De kern is het in kaart brengen van situaties waarin een werknemer kan vallen, maar de RI&E reikt verder dan alleen de valafstand: ook de aard van de werkplek, de omgevingscondities en de gekozen toegangsmethode horen erin thuis.

Concreet dient de RI&E bij werken op hoogte ten minste de volgende elementen te omvatten:

  • Valgevaar: de hoogte waarop gewerkt wordt, de aanwezigheid van valbeveiliging en de kwaliteit van ankerpunten en vangnetten.
  • Toegankelijkheid van de werkplek: hoe bereiken werknemers de werkplek, welke middelen worden ingezet (steigerbouw, hoogwerker, rope access, hangsteiger) en welke risico's zijn aan die methode verbonden?
  • Omgevingsfactoren: wind, regen, gladde ondergronden, temperatuurextremen en zichtbaarheid, met name relevant bij buitenwerk op industriële installaties of offshoreconstructies.
  • Blootstelling aan gevaarlijke stoffen: bij onderhoud of inspectie aan installaties in de petrochemische industrie kunnen werknemers op hoogte worden blootgesteld aan giftige of ontvlambare stoffen.
  • Reddingsprocedures: de RI&E moet beschrijven hoe een werknemer in nood veilig en snel gered kan worden, inclusief de beschikbaarheid van reddingsmiddelen en getraind reddingspersoneel.
  • Communicatie en toezicht: hoe wordt toezicht gehouden op werknemers op hoogte en hoe verloopt de communicatie bij een incident?

De evaluatie van de geïdentificeerde risico's mondt uit in een plan van aanpak: concrete maatregelen die de risico's beheersen of elimineren, met prioritering op basis van ernst en kans. Een RI&E zonder plan van aanpak voldoet niet aan de wettelijke eisen.

Hoe vaak moet een RI&E voor werken op hoogte worden bijgewerkt?

De Arbowet schrijft voor dat een RI&E actueel moet zijn en herzien wordt wanneer de werksituatie wezenlijk verandert. Er is geen vaste wettelijke termijn voor periodieke herziening, maar de praktijk en arboprofessionals hanteren als uitgangspunt dat de RI&E minimaal eens per vier jaar volledig wordt doorgelicht, en tussentijds direct bij relevante wijzigingen.

Bij werken op hoogte zijn de volgende situaties aanleiding voor een directe herziening van de RI&E:

  • Een wijziging in de toegangsmethode, bijvoorbeeld de overstap van steigerbouw naar rope access of de introductie van een nieuw platform.
  • Een incident of bijna-incident waarbij valgevaar een rol speelde.
  • Aanpassing van de installatie of constructie waaraan gewerkt wordt, waardoor de werkhoogte, de ankerpunten of de omgevingscondities veranderen.
  • Wijziging in wet- of regelgeving die van invloed is op de eisen aan werken op hoogte.
  • Inzet van nieuwe medewerkers of aannemers met andere werkwijzen of certificeringen.

In de industriële praktijk, met name bij turnarounds in de petrochemische sector, wordt de RI&E specifiek voor iedere stop opnieuw beoordeeld en aangevuld met taakrisico-analyses per deelactiviteit. Dit is niet alleen een wettelijke verplichting maar ook een inkoopeis van veel opdrachtgevers die aantoonbaar veilig werken als contractvoorwaarde stellen.

Wat is het verschil tussen een RI&E en een taakrisico-analyse (TRA)?

Een RI&E en een taakrisico-analyse (TRA) zijn beide instrumenten voor risicobeheer, maar ze opereren op een ander niveau. De RI&E is een strategisch, bedrijfsbreed document dat alle arbeidsrisico's in kaart brengt. Een TRA is een operationeel instrument dat direct vóór de uitvoering van een specifieke taak wordt opgesteld om de risico's van die ene klus te beheersen.

De RI&E vormt de basis: zij identificeert structurele risico's en bepaalt welke beheersmaatregelen structureel nodig zijn. De TRA werkt dit uit op taakniveau. Waar de RI&E beschrijft dat werken op hoogte in het algemeen valrisico's met zich meebrengt en dat rope access of steigerbouw als toegangsmiddel wordt ingezet, beschrijft de TRA precies welke stappen een monteur neemt bij het uitvoeren van een specifieke laswerkzaamheid op twintig meter hoogte aan een specifieke installatie, op een specifieke dag, met de weersomstandigheden van dat moment.

In de industriële praktijk worden beide documenten naast elkaar gebruikt en zijn ze op elkaar afgestemd. Een TRA mag nooit strijdig zijn met de RI&E, maar mag wel strenger zijn. Bij aannemers die werken op het terrein van een opdrachtgever is het standaard dat de TRA vooraf wordt goedgekeurd door de HSE-afdeling van de opdrachtgever. Dit geldt zeker bij werkzaamheden op hoogte in de petrochemische industrie of offshore, waar de risico's hoog zijn en de tolerantie voor afwijkingen van de procedures minimaal.

Welke rol speelt de toegangsmethode in de RI&E bij werken op hoogte?

Werkzaamheden op hoogte? Wij regelen het veilig.
Neem vrijblijvend contact op met ons team van IRATA-gecertificeerde specialisten.

De gekozen toegangsmethode is een bepalende factor in de RI&E bij werken op hoogte, omdat elke methode een eigen risicoprofiel heeft. De RI&E moet niet alleen de risico's van de werkzaamheden zelf beschrijven, maar ook de risico's die verbonden zijn aan de manier waarop werknemers de werkplek bereiken en daar veilig kunnen werken.

Steigerbouw introduceert risico's tijdens de op- en afbouw, waarbij monteurs blootgesteld worden aan valgevaar voordat er valbeveiliging aanwezig is. Onderzoek en praktijkervaring laten zien dat op steigers vaker valincidenten optreden doordat monteurs zichzelf losmaken van hun persoonlijke valbeveiliging om vrijelijk te kunnen bewegen. Bij rope access zijn technici te allen tijde via meerdere aanlijningspunten beveiligd, wat dit specifieke risico structureel vermindert.

De RI&E moet per toegangsmethode de volgende aspecten beoordelen:

  • Aanlijningsdiscipline: hoe wordt geborgd dat werknemers voortdurend aangelijnd blijven, en welke procedures en toezichtstructuren ondersteunen dit?
  • Certificering van het systeem en het personeel: voldoet de toegangsmethode aan de geldende normen, en zijn de betrokken medewerkers aantoonbaar opgeleid en gecertificeerd voor die methode?
  • Reddingsprocedure: hoe wordt een werknemer in nood gered, gegeven de specifieke methode? Bij rope access is een getraind reddingsteam dat met hetzelfde touwsysteem werkt een vereiste; bij steigerbouw gelden andere procedures.
  • Omgevingsimpact: beïnvloedt de toegangsmethode de veiligheid van anderen op het terrein, bijvoorbeeld door rijroutes te blokkeren of logistieke bewegingen te belemmeren?

Wanneer een opdrachtgever overweegt over te stappen van steigerbouw naar rope access, of wanneer een aannemer zoals Sky-Access voor offshore en industriële projecten wordt ingeschakeld, moet de RI&E worden herzien om het nieuwe risicoprofiel te reflecteren. De aanwezigheid van een verplichte IRATA level-3 supervisor bij iedere rope access-klus is daarbij een aantoonbare beheersmaatregel die in de RI&E en het plan van aanpak kan worden opgenomen als bewijs van toezicht en vakbekwaamheid. Voor HSE-managers en inkoopverantwoordelijken die aantoonbare veiligheidsgaranties nodig hebben bij aanbestedingen, is de bedrijfscertificering van Sky-Access volgens IRATA, VCA-P en ISO 9001 een concreet ankerpunt in de risicobeheersing.

Gerelateerde artikelen